Όταν ξεκινούσα τα πρώτα «πραγματικά» βήματά μου στη δημοσιογραφία (έπιασα δηλαδή, δουλειά σε εφημερίδα, γιατί είχαν προηγηθεί δυο «βρεφικά» χρόνια συνεργασίας σε μηνιαίο περιοδικό), τα άρθρα μας τα γράφαμε –στην κυριολεξία!- δεν τα δακτυλογραφούσαμε. Τότε, στο μακρινό 1975, βασίλευε ακόμα το χειρόγραφο: γράφαμε με στιλό ή πένα (που γλιστρούσε καλύτερα, αλλά χρειαζόταν κάθε τόσο γέμισμα!), πάνω στο υποκίτρινο χαρτί της εφημερίδας, κομμένο με το χέρι σε σχήμα περίπου Α4, από τα περισσεύματα των χοντρών ρολών, στα οποία τυπωνόταν κάθε βράδυ το «φύλλο». Εκείνες τις ηρωικές εποχές, λοιπόν, αν αυτό που είχες γράψει δεν άρεσε στον αρχισυντάκτη, τσαλάκωνε το χειρόγραφό σου σε μπαλάκι και το εκσφενδόνιζε –με άφθαστη χάρη, αλλά και καλλιεργημένο ταλέντο μπασκετμπολίστα- στο καλάθι της γωνίας, δείχνοντάς σου με τον πιο σαφή τρόπο ότι το αποτέλεσμα της μισής ή της μιας ώρας που είχες περάσει σκυμμένος επάνω του, ήταν τουλάχιστον φτωχό…
Γραφικότητες άλλων καιρών, θα μου πείτε – τώρα πια, στην ψηφιακή εποχή που ζούμε, αν δεν αρέσει στον αρχισυντάκτη το πόνημα που διαβάζει, το απλούστερο που έχει να κάνει, είναι να πατήσει το Delete και… πάει καλιά του! Πάει πού, όμως; Πάλι στο «καλάθι»! Τώρα βέβαια λέγεται Recycle Bin όμως, ο ρόλος του είναι ίδιος και το εικονίδιο στην επιφάνεια εργασίας ένα καλάθι αχρήστων δείχνει, για να μην ξεχνιόμαστε και να μη μπερδευόμαστε οι απανταχού χρήστες.
Πώς μου ήλθαν όλα αυτά; Διαβάζοντας σ’ ένα πρόσφατο News Magazine του BBC ότι η γνωστή και μη εξαιρετέα Apple αποφάσισε να εγκαταλείψει την «παραδοσιακή» εμφάνιση των μενού και των εφαρμογών της, που ως τώρα μιμούνταν αντικείμενα του πραγματικού κόσμου (εξ ου και η ανάμνηση με το καλάθι!), έχοντας στόχο την καλύτερη, ταχύτερη και ευκολότερη αναγνώρισή τους από την πλευρά του χρήστη, «όπως προστάζει η ‘σκευομορφική’ (skeuomorphic, στο κείμενο) σχεδίαση»…
Αυτό τώρα πώς προέκυψε, άραγε; Ελληνικές οι λέξεις (σκεύος + μορφή), όμως τη συγκεκριμένη γλωσσοπλαστική σύνθεση δεν τη βρήκα ούτε στο Λεξικό του Μπαμπινιώτη, ούτε σ’ εκείνο του Τριανταφυλλίδη, ούτε στο Υπερλεξικό του Παγουλάτου – έψαξα παντού! Ας όψεται ο μακαρίτης ο Τζομπς, που πίστευε (μάλλον δικαίως…) ότι οι υπολογιστές πρέπει να είναι τόσο απλοί στη χρήση τους, ώστε να μπορεί να τους χρησιμοποιήσει ενστικτωδώς και ο πλέον αδαής. Κι όχι μόνο το πίστευε, αλλά το είχε κάνει και πράξη στα προϊόντα της εταιρίας του: στην οθόνη μπροστά μας, ακόμα και σήμερα έχουμε μια «επιφάνεια γραφείου», με «έγγραφα» και «αρχεία», με το «καλάθι» που λέγαμε, σταθερά στην κάτω δεξιά γωνία.
Ο σκευομορφισμός δεν έμεινε, βέβαια, εκεί: τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (μερικές φορές και τα SMS) εμφανίζονται σαν φάκελλοι, ανοιχτοί αν τα έχουμε δει, κλειστοί αν δεν το κάναμε ακόμα, οι λειτουργίες Αποκοπής και Επικόλλησης ενεργοποιούνται με ένα «κλικ» στο ψαλίδι και στη σελίδα που ακουμπάει στο σημειωματάριο, κι αν θέλω μπορώ να βάλω χρώμα στη σελίδα που επεξεργάζομαι, κάνοντας «κλικ» σ’ έναν κουβά… Να πω κι άλλα; Στο καινούριο μου κινητό Android, οι σημειώσεις παρουσιάζονται σαν Post-it, η πρόσβαση στο ηλεκτρονικό κατάστημα σαν μια χάρτινη τσάντα για ψώνια και, βέβαια, οι ρυθμίσεις σαν τι άλλο; σαν συνδυασμός γαλλικού κλειδιού και κατσαβιδιού… Και, για να μη ξεφύγουμε από την πεπατημένη, το Calendar δεν διαφέρει πολύ στη δομή και την παρουσίασή του από το αντίστοιχο χάρτινο, παραδοσιακό ημερολόγιο που κοσμούσε τα γραφεία των παππούδων μας…
Μάλλον, όμως, όλα αυτά σιγά-σιγά θα αλλάξουν, αν πιστέψουμε το άρθρο στο News Magazine του BBC, που επιμένει ότι η μόδα του σκευομορφισμού φθίνει ανάμεσα στους βιομηχανικούς σχεδιαστές! Απ’ ό,τι φαίνεται, η Apple θα ανοίξει πρώτη το χορό των αλλαγών – το ανήγγειλε ήδη, στην πρόσφατη ετήσια μάζωξη των πιστών της developers, στην Καλιφόρνια- και το ερώτημα είναι πλέον τι καινούριο και πρωτοποριακό θα προτείνει…
Φυσικά, η εξέλιξη είναι αναπόφευκτη, όμως, όπως συμβαίνει με όλες τις αλλαγές στη ζωή μας, θα δούμε μάχες ανάμεσα σε υποστηρικτές και αντίθετους, συχνά με αμφίβολο αποτέλεσμα και με κατάλοιπα που, ακόμα και στη νέα κατάσταση, θα παραπέμπουν σε χαρακτηριστικά στοιχεία της παλιάς. Μην ξεχνάτε ότι και σήμερα, στα περισσότερα αυτοκίνητα η μηχανή είναι μπροστά, όπως ήταν τα άλογα που έσερναν τις άμαξες κάποτε! Άλλωστε, και την ισχύ της μηχανής σε ίππους τη μετράμε πάντα, ακόμα κι αν την «ταΐζουμε» βενζίνη, αντί για σανό…
