Τον οδικό χάρτη ώστε από 1η Ιανουαρίου 2027 οι ανήλικοι, κάτω των 15 ετών, να πάψουν να έχουν πρόσβαση στα social media παρουσίασε η κυβέρνηση.
Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, οι υπουργοί Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου και Επικρατείας Άκης Σκέρτσος ανακοίνωσαν την εκπόνηση νομοσχεδίου, το οποίο θα εισάγει το πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον, εναρμονισμένο πλήρως με το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κεντρική ρύθμιση αποτελεί η θέσπιση ηλικιακού ορίου. Συγκεκριμένα, θα απαγορευτεί η πρόσβαση σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης (online social media) για ανηλίκους που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στην ουσιαστική θωράκιση των παιδιών από κινδύνους που σχετίζονται με την ανεξέλεγκτη χρήση των ψηφιακών πλατφορμών.
Για την αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου, καθιερώνεται υποχρέωση των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης να εφαρμόζουν κατάλληλες, αναλογικές και αξιόπιστες μεθόδους επαλήθευσης της ηλικίας των χρηστών. Οι μηχανισμοί αυτοί θα πρέπει να ανταποκρίνονται στα αυστηρά κριτήρια του ευρωπαϊκού πλαισίου, διασφαλίζοντας τόσο την ακρίβεια όσο και τον σεβασμό των δικαιωμάτων των χρηστών.
Παράλληλα, ενεργοποιείται ο ευρωπαϊκός μηχανισμός εποπτείας που θεσπίζεται μέσω του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), διασφαλίζοντας ενιαία εφαρμογή των κανόνων σε όλα τα κράτη-μέλη. Ο έλεγχος και η επιβολή των υποχρεώσεων ανατίθενται είτε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή είτε στον αρμόδιο Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών της χώρας εγκατάστασης κάθε πλατφόρμας.
Όπως τονίζεται από την κυβέρνηση, η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές momentum, καθώς όλο και περισσότερες χώρες αναγνωρίζουν ότι η προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην ατομική ευθύνη των οικογενειών ή στην αυτορρύθμιση των πλατφορμών. Η Αυστραλία, η Γαλλία και η Ισπανία προχωρούν σε μέτρα όπως όρια ηλικίας, υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας και γονική συναίνεση, ενώ και η ευρωπαϊκή νομοθεσία κινείται προς αυστηρότερες υποχρεώσεις για τις εταιρείες τεχνολογίας.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός είχε επισημάνει ήδη από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, τον Σεπτέμβριο του 2024, την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων από τον εθισμό στο διαδίκτυο. Έκτοτε, η Ελλάδα έχει προωθήσει μια σειρά μέτρων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής. Το KidsWallet αποτέλεσε τον πρώτο λειτουργικό μηχανισμό επιβεβαίωσης ηλικίας που υιοθετήθηκε από κράτος-μέλος της ΕΕ, ενώ η πρόταση για τη θέσπιση πανευρωπαϊκής ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης υιοθετήθηκε πολιτικά από 13 κράτη-μέλη.
Κυρίαρχος στόχος είναι η προστασία των ανηλίκων από επιπτώσεις που συνδέονται με τη χρήση των κοινωνικών δικτύων, ιδίως στην ψυχική υγεία, την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, αλλά και στην ιδιωτικότητα και τα προσωπικά δεδομένα. Ταυτόχρονα, ενισχύεται ο ρόλος των γονέων και κηδεμόνων, παρέχοντάς τους εργαλεία εποπτείας και συναίνεσης, ώστε να μπορούν να προστατεύουν αποτελεσματικά τα παιδιά τους στο ψηφιακό περιβάλλον.
Τα κυβερνητικά στελέχη επισήμαναν ότι πρόκειται για ένα σύνθετο τεχνικό και ρυθμιστικό ζήτημα που απαιτεί χρόνο για να εφαρμοστεί και συνεργασία με τις πλατφόρμες. Σε όλες τις χώρες όπου θεσπίζονται αντίστοιχα μέτρα, η εφαρμογή γίνεται σταδιακά και δεν συνεπάγεται άμεσο «κλείσιμο» λογαριασμών ανηλίκων, καθώς απαιτείται πρώτα η εγκατάσταση αξιόπιστων συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας.
Στη Γαλλία έχει ήδη θεσπιστεί όριο ηλικίας (15 έτη) για τη δημιουργία λογαριασμού χωρίς γονική συναίνεση, ενώ προχωρά η υποχρέωση των πλατφορμών να ελέγχουν την ηλικία μέσω ανεξάρτητων παρόχων, με στόχο και την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Η πλήρης εφαρμογή αναμένεται να ολοκληρωθεί σταδιακά έως το τέλος του 2026.
Στην πράξη, την κύρια ευθύνη εφαρμογής φέρουν οι ίδιες οι πλατφόρμες, οι οποίες υποχρεούνται να εγκαταστήσουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας και να μπλοκάρουν την πρόσβαση σε ανηλίκους κάτω του ορίου. Το κράτος δεν ελέγχει απευθείας τους χρήστες, αλλά εποπτεύει τη συμμόρφωση των πλατφορμών.
Η ΕΕΤΤ, ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών, σε συνεργασία με το ΕΣΡ και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων, παρακολουθεί την εφαρμογή και κινεί διαδικασίες σε περίπτωση παραβάσεων. Οι υποθέσεις διαβιβάζονται στην αρμόδια αρχή του κράτους-μέλους εγκατάστασης της πλατφόρμας ή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του Digital Services Act, και σε περίπτωση παραβίασης επιβάλλονται κυρώσεις.
Κατά την εφαρμογή του νόμου, οι πλατφόρμες θα χρειαστεί να προχωρήσουν σε «επανεπαλήθευση» ηλικίας (re-verification) όλων των λογαριασμών στην Ελλάδα, ώστε λογαριασμοί με δηλωμένη ηλικία διαφορετική της πραγματικής και κάτω των ορίων να αποκλειστούν από τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Με βάση τον νόμο εφαρμογής για τις ψηφιακές υπηρεσίες προβλέπονται:
- Πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου
- Ημερήσια πρόστιμα μέχρι συμμόρφωσης
- Περιορισμοί λειτουργίας
- Παράλληλα πρόστιμα GDPR αν υπάρχουν προσωπικά δεδομένα
Βάσει έρευνας του ΟΟΣΑ που επικαλέστηκε η κυβέρνηση:
- 1 στους 4 εφήβους ένιωσε δυσφορία όταν προσωπικές πληροφορίες του κοινοποιήθηκαν online χωρίς συναίνεση
- 17% των παιδιών 11-15 ετών υπήρξαν θύματα διαδικτυακής παρενόχλησης την περίοδο 2021-2022
- 23% των 15χρονων δηλώνουν ότι αισθάνονται νευρικοί ή ανασφαλείς χωρίς πρόσβαση στο κινητό τους
- 20% των 15χρονων παραμελούν άλλες σημαντικές δραστηριότητες λόγω social media
Όπως τονίστηκε, ο νόμος θέτει το πλαίσιο, αλλά η καθημερινή εφαρμογή του εξαρτάται και από τη γονική εποπτεία. Χωρίς τη συνεργασία της οικογένειας, καμία ψηφιακή ρύθμιση δεν μπορεί να είναι πλήρως αποτελεσματική.
Σε ό,τι αφορά τον χρόνο εφαρμογής, επισημάνθηκε ότι, σε αντίθεση με χώρες εκτός ΕΕ, όπως η Αυστραλία, η Ελλάδα λειτουργεί εντός ενός κοινά συμφωνημένου ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου. Αυτό σημαίνει ότι, αν και ένα κράτος-μέλος μπορεί να θεσπίσει περιορισμούς, η εφαρμογή, η εποπτεία και η επιβολή των κανόνων δεν αποτελούν αποκλειστικά εθνική αρμοδιότητα.
Στην πράξη, οι μεγάλες πλατφόρμες εποπτεύονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και κάθε εθνική ρύθμιση αξιολογείται ως προς τη συμβατότητά της με το ενωσιακό δίκαιο. Παράλληλα, πρόκειται για παρεμβάσεις με έντονο τεχνικό χαρακτήρα, που απαιτούν ειδικές διαδικασίες ελέγχου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με περίοδο εξέτασης περίπου τριών μηνών.
Θα ακολουθήσουν:
- Τρίμηνη διαδικασία ευρωπαϊκής διαβούλευσης (TRIS) — Β’ τρίμηνο 2026
- Ψήφιση νόμου — Γ’ εξάμηνο 2026
- Εντατική εθνική διπλωματική προσπάθεια σε επίπεδο ΕΕ — Β’ έως Δ’ τρίμηνο 2026, με στόχο τη θέσπιση αποτελεσματικού ευρωπαϊκού μηχανισμού επιβολής κυρώσεων
- Περίοδος συμμόρφωσης των εταιρειών — Γ’ έως Δ’ τρίμηνο 2026
- Προσαρμογή πλατφορμών και τεχνικών συστημάτων στις νέες υποχρεώσεις
- Έναρξη εφαρμογής απαγόρευσης — 1/1/2027
Παράλληλα, ο Έλληνας πρωθυπουργός απέστειλε ανοικτή επιστολή προς την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, ζητώντας την υιοθέτηση μέτρων για την ουσιαστική προστασία των ανηλίκων.
Συγκεκριμένα προτείνεται:
- Επέκταση του ευρωπαϊκού πιλοτικού προγράμματος επαλήθευσης ηλικίας σε όλα τα κράτη-μέλη
- Υποχρεωτική χρήση ενιαίου μηχανισμού επαλήθευσης από όλες τις πλατφόρμες
- Καθιέρωση ευρωπαϊκού «ψηφιακού ορίου ενηλικίωσης» στα 15 έτη
- Υποχρέωση επανεπαλήθευσης ηλικίας ανά εξάμηνο
- Δημιουργία απλοποιημένου μηχανισμού για ταχύτερη αξιολόγηση και επιβολή κυρώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο
