Μια ανησυχητική και διαρκώς αυξανόμενη τάση προς τις επιβεβλημένες από τις κυβερνήσεις διακοπές του διαδικτύου καταγράφεται διεθνώς, προκαλώντας τις έντονες προειδοποιήσεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τις επιπτώσεις στα δικαιώματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, έχουν σημειωθεί τουλάχιστον 300 περιστατικά «ψηφιακών συσκοτίσεων» σε περισσότερες από 54 χώρες κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο ετών. Το φαινόμενο αυτό χαρακτηρίζεται ως άμεση απειλή για την ελευθερία της έκφρασης, την πρόσβαση στην πληροφόρηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα παγκοσμίως. Η UNESCO επισημαίνει ότι οι κυβερνήσεις προχωρούν ολοένα και συχνότερα στη διακοπή της πρόσβασης κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων, εκλογικών αναμετρήσεων και περιόδων κρίσης, παρά τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζει η διαδικτυακή συνδεσιμότητα στη δημοκρατική συμμετοχή.
Ο διεθνής οργανισμός τόνισε ότι το 2024 αποτέλεσε τη χειρότερη χρονιά στα καταγεγραμμένα χρονικά για τις διακοπές του διαδικτύου από το 2016, επικαλούμενος δεδομένα από την ομάδα παρακολούθησης της κοινωνίας των πολιτών «Access Now». Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η τάση αυτή συνεχίζεται αμείωτη και εντός του 2026, καθώς έχουν ήδη επιβληθεί γενικευμένες διακοπές σε αρκετές χώρες που βρίσκονται αντιμέτωπες με μεγάλες διαδηλώσεις ή κρίσιμες εκλογικές διαδικασίες. Η UNESCO υπογράμμισε πως η πρόσβαση στην πληροφορία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του καθολικού δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης, τονίζοντας ότι η συνδεσιμότητα είναι απαραίτητη και για άλλα δικαιώματα, όπως η εκπαίδευση, η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και του συνέρχεσθαι, καθώς και η πολιτική συμμετοχή στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή.
Η ενίσχυση της παραπληροφόρησης μέσω ψηφιακών διακοπών
Εκτός από τον περιορισμό των ελευθεριών, οι διακοπές του διαδικτύου τροφοδοτούν σημαντικά την παραπληροφόρηση, δημιουργώντας συνθήκες αδιαφάνειας σε κρίσιμες χρονικές στιγμές για τις κοινωνίες. Όταν δημοσιογράφοι, μέσα ενημέρωσης και δημόσιες αρχές αποκόπτονται από τα ψηφιακά κανάλια επικοινωνίας, η πρόσβαση σε επαληθευμένες πληροφορίες καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη έως αδύνατη. Αυτό το κενό ενημέρωσης δημιουργεί τον απαραίτητο χώρο για τη διασπορά φημών και ανεπιβεβαίωτου περιεχομένου, υπονομεύοντας την ακεραιότητα της πληροφόρησης. Η UNESCO έχει επανειλημμένα τοποθετηθεί επί του θέματος, από τον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας για την Καθολική Πρόσβαση στην Πληροφορία (IDUAI) το 2023 έως το Πολιτικό Φόρουμ Υψηλού Επιπέδου (HLPF) του 2024, καλώντας τις κυβερνήσεις να υιοθετήσουν πολιτικές που διευκολύνουν την πρόσβαση αντί να υψώνουν τεχνητά εμπόδιαστη συνδεσιμότητα.
Οι πρόσφατοι μήνες σημαδεύτηκαν από μια σειρά σοβαρών διακοπών διαδικτύου και ψηφιακών περιορισμών που επιβλήθηκαν εν μέσω έντονων πολιτικών αναταραχών. Τον Ιανουάριο του 2026, οι αρχές στο Ιράν επέβαλαν μια σχεδόν ολική πανεθνική συσκότιση κατά τη διάρκεια νέων διαδηλώσεων, περιορίζοντας δραστικά τις διαδικτυακές επικοινωνίες. Οι φορείς παρακολούθησης της συνδεσιμότητας ανέφεραν ότι η διαδικτυακή κίνηση έπεσε σε ελάχιστα επίπεδα, γεγονός που διατάραξε τη λειτουργία των επιχειρήσεων και περιόρισε σοβαρά την ικανότητα των πολιτών, των δημοσιογράφων και των ομάδων της κοινωνίας των πολιτών να μοιράζονται πληροφορίες. Αντίστοιχα, στο Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν διέταξαν πανεθνική διακοπή το διάστημα Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2025, περιορίζοντας περαιτέρω τις ανθρωπιστικές επιχειρήσεις, τη δημοσιογραφία και την πρόσβαση στην εκπαίδευση, ιδιαίτερα για τις γυναίκες.
Σε άλλες περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις βασίστηκαν ολοένα και περισσότερο σε στοχευμένες απαγορεύσεις συγκεκριμένων πλατφορμών για να ελέγξουν τη ροή των ειδήσεων. Στο Νεπάλ, οι αρχές ανέστειλαν την πρόσβαση σε 26 πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και ανταλλαγής μηνυμάτων τον Σεπτέμβριο του 2025, εν μέσω πολιτικής αναταραχής. Στη Σρι Λάνκα, ένας νόμος που υιοθετήθηκε το 2024 παρέχει ευρείες εξουσίες για τον περιορισμό του διαδικτυακού περιεχομένου, εγείροντας σοβαρές ανησυχίες για τη συρρίκνωση του ψηφιακού χώρου της κοινωνίας των πολιτών. Στην Αφρική, οι διαταραχές που σχετίζονται με εκλογικές διαδικασίες παρέμειναν ένα επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό. Η διαδικτυακή συνδεσιμότητα διαταράχθηκε σημαντικά στο Καμερούν κατά τις προεδρικές εκλογές του Οκτωβρίου 2025, ενώ η Τανζανία επέβαλε περιορισμούς στο διαδίκτυο και μερικές διακοπές γύρω από τις κάλπες του Οκτωβρίου 2025.
Σοβαρές παραβιάσεις στις διεθνείς αρχές δικαίου
Η αυξανόμενη ανησυχία για το φαινόμενο απηχεί τις προειδοποιήσεις από μια έκθεση του 2022 του Γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR). Η έκθεση ανέλυσε λεπτομερώς πώς οι διακοπές μπορούν να εμποδίσουν τα νοσοκομεία να επικοινωνήσουν με γιατρούς σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, να στερήσουν από τους ψηφοφόρους πληροφορίες σχετικά με τους υποψηφίους, να αποκόψουν τις μικρές επιχειρήσεις από τους πελάτες τους και να αφήσουν τους διαδηλωτές ανήμπορους να καλέσουν βοήθεια κατά τη διάρκεια βίαιων καταστολών. Διαπιστώθηκε ότι οι ενέργειες αυτές σπάνια πληρούν τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και συγκεκριμένα τις θεμελιώδεις αρχές της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας που πρέπει να διέπουν κάθε κρατικό περιορισμό.
Λόγω της αδιάκριτης εμβέλειάς τους, όπως αναφέρει η έκθεση, οι διακοπές επηρεάζουν συχνά εκατομμύρια ανθρώπους πέρα από τις καταστάσεις που υποτίθεται ότι καλούνται να αντιμετωπίσουν. Η πρακτική αυτή εμβαθύνει τα ψηφιακά χάσματα και υπονομεύει την κοινωνική και οικονομική πρόοδο των χωρών που την εφαρμόζουν. Η UNESCO, μέσω των κατευθυντήριων γραμμών της για τη διακυβέρνηση των ψηφιακών πλατφορμών, καταδικάζει όλες τις ενέργειες που στερούν από τους πολίτες το δικαίωμά τους στην πρόσβαση στην πληροφορία, συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών εργαλείων. Ο οργανισμός καλεί τις κυβερνήσεις να διασφαλίσουν ότι οι πολίτες μπορούν να ασκούν τα δημοκρατικά δικαιώματά τους, ακόμη περισσότερο σε περιόδους κρίσης, διαφυλάσσοντας τη ροή της δημόσιας πληροφόρησης.
