Οι υπουργοί των έντεκα κρατών-μελών των BRICS υπέγραψαν την Τετάρτη τη νέα Υπουργική Διακήρυξη για τη Συνεργασία στην Επιστήμη, την Τεχνολογία και την Καινοτομία, σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στη Μπραζίλια. Το κείμενο της διακήρυξης επισημαίνει την ανάγκη ενίσχυσης της πρόσβασης σε τεχνολογίες και καινοτομίες από τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου, προκειμένου να μειωθεί το παραδοσιακό τεχνολογικό προβάδισμα των χωρών του Παγκόσμιου Βορρά. Παράλληλα, οι BRICS προωθούν τη διεύρυνση της συνεργασίας για τη δημιουργία προσβάσιμων τεχνολογικών υποδομών και την ανάπτυξη εργαλείων όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Στη διάρκεια της συνεδρίασης, η Υπουργός Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας της Βραζιλίας, Luciana Santos, αναφέρθηκε στις προκλήσεις που δημιουργούν οι νέες τεχνολογίες, τονίζοντας ότι η υιοθέτηση τεχνολογικών λύσεων μπορεί να ενισχύσει τις ανισότητες μεταξύ των χωρών αν δεν διασφαλιστεί η ισότιμη πρόσβαση. Σύμφωνα με την υπουργό, η ανάπτυξη εθνικής υποδομής σε τομείς όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι κομβικής σημασίας για την αποφυγή συγκέντρωσης της τεχνολογικής υπεροχής σε περιορισμένο αριθμό χωρών.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLM), με τη Βραζιλία να αναδεικνύει τη σημασία της ανάπτυξης τοπικών συστημάτων που αντανακλούν την εθνική γλώσσα και κουλτούρα. Η υπουργός παρουσίασε το πρόγραμμα SoberanIA, το οποίο αναπτύσσεται στην πορτογαλική γλώσσα με 100 δισεκατομμύρια παραμέτρους, ως παράδειγμα εστιασμένης προσπάθειας για δημιουργία αυτόνομων εργαλείων AI. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε ο κίνδυνος πολιτισμικής προκατάληψης σε διεθνή γλωσσικά μοντέλα που δεν προσαρμόζονται στα τοπικά δεδομένα, σημειώνοντας πως η απουσία τοπικής προσαρμογής αλλοιώνει την εθνική ταυτότητα και τον χαρακτήρα κάθε χώρας. Σημειώνεται ότι τα μοντέλα ChatGPT διαθέτουν περίπου 220 δισεκατομμύρια παραμέτρους, προσφέροντας ένα ενδεικτικό μέτρο σύγκρισης για την εξέλιξη του τομέα.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης εγκρίθηκε το BRICS Innovation Action Plan για την περίοδο 2025-2030, το οποίο καταρτίστηκε από την Ομάδα Εργασίας για την Επιστήμη, Τεχνολογία, Καινοτομία και Επιχειρηματικότητα. Το σχέδιο δίνει έμφαση στη μετατροπή της επιστημονικής έρευνας σε πρακτικές εφαρμογές, προϊόντα και υπηρεσίες και ενισχύει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και νομικών πλαισίων μεταξύ των κρατών-μελών. Οι BRICS θεωρούν την καινοτομία βασικό μοχλό ανάπτυξης για τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου, προτάσσοντας την ανάγκη για συνεργασία σε τομείς όπως η βιομηχανική παραγωγή, η εκπαίδευση, οι δεξιότητες και η αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων όπως η κλιματική αλλαγή και η ενέργεια. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη συμβολή της καινοτομίας στην αντιμετώπιση ενεργειακών ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης λύσεων όπως το πράσινο υδρογόνο, στο πλαίσιο της προσπάθειας μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Σημαντικό μέρος της συνάντησης αφιερώθηκε στην αποτίμηση της δεκαετούς λειτουργίας του Μνημονίου Συνεργασίας των BRICS στους τομείς της Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας. Το πλαίσιο αυτό περιλαμβάνει δεκατέσσερις θεματικές ομάδες εργασίας, με δράσεις που αφορούν ερευνητικές ανταλλαγές, κοινές προκηρύξεις, τη χρήση επιστημονικών υποδομών και την προώθηση της τεχνολογικής μεταφοράς. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια διοργανώθηκαν εννέα Φόρουμ Νέων Επιστημόνων, επτά διαγωνισμοί για καινοτόμους νέους επιστήμονες και έξι προκηρύξεις κοινών ερευνητικών προγραμμάτων, συγκεντρώνοντας μεγάλο αριθμό επιστημόνων και κυβερνητικών εκπροσώπων.
Τέλος, υπεγράφη η επέκταση του Μνημονίου Συνεργασίας, με την Ινδονησία να εντάσσεται ως νέο μέλος, ενώ προστίθενται ως συνεργαζόμενες χώρες η Λευκορωσία, η Βολιβία, η Κούβα, το Καζακστάν, η Μαλαισία, η Νιγηρία, η Ταϊλάνδη, η Ουγκάντα, το Ουζμπεκιστάν και το Βιετνάμ.
