Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε πρόσφατη ανακοίνωσή της, επισημαίνει ότι η έλλειψη εταιρειών αιχμής στον ευρωπαϊκό τεχνολογικό τομέα αναμένεται να αποτελέσει σοβαρό εμπόδιο στο σχέδιο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, ώστε να μην υπολείπεται των ΗΠΑ και της Κίνας. Οι πρώτες, λόγω της πρωτοπορίας τους, και η δεύτερη, λόγω της ταχύτατης προόδου της, κυριαρχούν στις κατατάξεις των τεχνολογικών εταιρειών παγκοσμίως.
Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, αν η ονομασία «Γηραιά Ήπειρος» υπονοεί κάτι, αυτό είναι η ωριμότητα των «καινοτόμων» εταιρειών της και οι περιορισμοί στην εξέλιξή τους. Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση αναδιοργανώνεται για να καταστεί τεχνολογική δύναμη, η Κομισιόν αναγνωρίζει μια σκληρή αλήθεια: η ΕΕ επενδύει μόνο το 4% σε τεχνητή νοημοσύνη σε σχέση με όσα διαθέτει η Ουάσινγκτον για την ίδια τεχνολογία.
Στην ίδια ανακοίνωση αναφέρεται ότι οι προσπάθειες της ΕΕ σε προηγμένες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και το υπολογιστικό νέφος, απέχουν πολύ από το να συγκριθούν με εκείνες των ΗΠΑ. Το κύριο εργαλείο που διαθέτει η ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας, διέθετε προϋπολογισμό 256 εκατομμυρίων ευρώ το 2024, ενώ οι ΗΠΑ διέθεσαν πάνω από 6 δισεκατομμύρια δολάρια για τον ίδιο σκοπό, εκ των οποίων 4,1 δισεκατομμύρια προήλθαν από την Υπηρεσία Προηγμένων Αμυντικών Ερευνητικών Προγραμμάτων (DARPA) και 2 δισεκατομμύρια από άλλες συναφείς υπηρεσίες.
Η κατάσταση, όπως επισημαίνεται από την Κομισιόν, επαναλαμβάνεται και στον τομέα των επενδύσεων επιχειρηματικού κεφαλαίου. Το 2023, επενδύθηκαν περίπου 8 δισεκατομμύρια δολάρια σε επιχειρηματικό κεφάλαιο για την τεχνητή νοημοσύνη στην ΕΕ, έναντι 68 δισεκατομμυρίων στις ΗΠΑ και 15 δισεκατομμυρίων στην Κίνα. Οι λίγες εταιρείες που δημιουργούν μοντέλα generative τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, όπως οι Aleph Alpha και Mistral, χρειάζονται μεγάλες επενδύσεις για να μην χάσουν τον αγώνα έναντι των αμερικανικών εταιρειών. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές αγορές δεν καλύπτουν αυτή την ανάγκη, αναγκάζοντας τις ευρωπαϊκές εταιρείες να αναζητούν χρηματοδότηση στο εξωτερικό.
Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι δεν είναι τυχαίο πως μία από τις εκκλήσεις του πρώην Ιταλού πρωθυπουργού, Μάριο Ντράγκι, στην έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης, ήταν ότι η τεχνολογία αποτελεί έναν από τους πυλώνες αλλά και ένα αδύναμο σημείο για το μέλλον της ΕΕ. Επίσης, αναφέρθηκε ότι η έλλειψη συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο επηρεάζει συνολικά το οικοσύστημα καινοτομίας.
Η ανακοίνωση της Κομισιόν σημειώνει ότι ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ πρότεινε τον διπλασιασμό του προϋπολογισμού του προγράμματος έρευνας και ανάπτυξης της ΕΕ, Horizon Europe, στα 200 δισεκατομμύρια ευρώ. Η πρότασή του περιλάμβανε επίσης την εστίαση σε πιο «disruptive» καινοτομίες, όπως το AI και οι ημιαγωγοί. Για το AI, πρότεινε τη δημιουργία «εργοστασίων» παραγωγής AI για την εκπαίδευση αυτού του είδους των μοντέλων, ενώ ταυτόχρονα πρότεινε την αύξηση των πόρων που διατίθενται. Για τη μείωση της εξάρτησης από την προμήθεια μικροκυκλωμάτων, πρότεινε τη δαπάνη εκατοντάδων δισεκατομμυρίων, υποστηρίζοντας ότι αυτή η επένδυση θα λειτουργήσει ως ασφάλεια για το μέλλον της κοινότητας.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η καινοτομία και η πρωτοπορία της τεχνητής νοημοσύνης δίνουν στην Ευρώπη περιθώριο να διεκδικήσει ηγετική θέση. Η έκθεση του Ντράγκι σημειώνει ότι η ΕΕ κατέχει σχετικά ισχυρή θέση στα αυτόνομα ρομπότ, με 22% της παγκόσμιας δραστηριότητας, καθώς και στις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης, με 17% της δραστηριότητας.
Ωστόσο, η ανακοίνωση τονίζει ότι η ανάπτυξη και η ικανότητα εξεύρεσης χρηματοδότησης αποτελούν το κύριο εμπόδιο. Και οι δύο αυτές δυνατότητες είναι πιο προσιτές στην αγορά των ΗΠΑ. Ενδεικτικά, δεν υπάρχει καμία ευρωπαϊκή εταιρεία με κεφαλαιοποίηση άνω των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ που να έχει δημιουργηθεί από το μηδέν τα τελευταία πενήντα χρόνια. Στην αγορά των ΗΠΑ, αντίθετα, έχουν δημιουργηθεί έξι εταιρείες την ίδια περίοδο με αποτίμηση που ξεπερνά το 1 τρισεκατομμύριο ευρώ.
Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η υπερβολική ρύθμιση και τα διοικητικά εμπόδια στην ΕΕ αποτελούν αποτρεπτικούς παράγοντες για την εγκατάσταση ή την παραμονή τεχνολογικών εταιρειών στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, μεταξύ 2008 και 2021 ιδρύθηκαν στην Ευρώπη 147 εταιρείες «μονόκεροι» -δηλαδή εταιρείες με αποτίμηση άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων- από τις οποίες 40 μετέφεραν την έδρα τους στο εξωτερικό, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ίδια ανακοίνωση αναφέρει ότι ένας ακόμη λόγος πίσω από αυτές τις επιχειρηματικές αποφάσεις είναι η δυσκολία πρόσβασης σε επιχειρηματικό κεφάλαιο. Το χάσμα με τις ΗΠΑ στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση κατά τη φάση ανάπτυξης καινοτόμων εταιρειών είναι τεράστιο. Τα δεδομένα δείχνουν ότι, ενώ οι εταιρείες που εδρεύουν στη βορειοαμερικανική αγορά προσελκύουν το 52% της χρηματοδότησης από τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 5% για τις εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ, ενώ η Κίνα απορροφά το 40%.
