Η Ευρώπη ξεκίνησε το πιο φιλόδοξο διαστημικό πρόγραμμα της τελευταίας δεκαετίας, υπογράφοντας συμβόλαιο για την κατασκευή ενός δικτύου δορυφόρων αξίας 10,6 δισ. ευρώ, το οποίο θα ανταγωνιστεί το Starlink του Έλον Μασκ στην παροχή υψηλής ταχύτητας συνδεσιμότητας σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και πολίτες.
Ο αστερισμός Iris² είναι το τρίτο μεγάλο έργο υποδομής της Ευρώπης στο διάστημα μετά το σύστημα πλοήγησης Galileo και το Copernicus, το μεγαλύτερο δίκτυο παρατήρησης της Γης παγκοσμίως. Το έργο ανακοινώθηκε πριν από δύο χρόνια με διπλό στόχο: την παροχή κυρίαρχων, ασφαλών υπηρεσιών επικοινωνίας στα κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και την αναζωογόνηση του διαστημικού τομέα της ΕΕ μέσω ενός καινοτόμου εγχειρήματος.
Οι διαπραγματεύσεις υπήρξαν δύσκολες, με διαφωνίες σχετικά με το αυξανόμενο κόστος και τον κίνδυνο, αλλά και τον τρόπο κατανομής της εργασίας. Τη Δευτέρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε το συνολικό κόστος του προγράμματος στα 10,6 δισ. ευρώ, με το 61% να χρηματοδοτείται από το δημόσιο και το υπόλοιπο να καλύπτεται από τη βιομηχανική κοινοπραξία SpaceRise, στην οποία ηγούνται οι εταιρείες Eutelsat, Hispasat και SES. Το έργο αρχικά είχε εκτιμηθεί ότι θα κόστιζε περίπου 6 δισ. ευρώ.
Ο Τίμο Πεσόνεν, γενικός διευθυντής της Επιτροπής για την Άμυνα, τη Βιομηχανία και το Διάστημα, υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία της ύπαρξης ενός ευρωπαϊκού δικτύου επικοινωνίας βασισμένου στο διάστημα. Η αυτόνομη και ασφαλής συνδεσιμότητα ήταν «επιτακτική» για την ΕΕ, όπως δήλωσε. «Το Iris² στηρίζει τη στρατηγική μας αυτονομία και την αμυντική μας ικανότητα, προωθεί την ανταγωνιστικότητά μας και ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα», πρόσθεσε.
Η κοινοπραξία SpaceRise, η οποία περιλαμβάνει ευρωπαϊκές διαστημικές και τηλεπικοινωνιακές εταιρείες όπως οι Airbus, Deutsche Telekom, Telespazio και Thales, θα έχει 12ετή σύμβαση παραχώρησης για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία του Iris².
Το έργο θα τοποθετήσει 290 δορυφόρους σε χαμηλή και μεσαία τροχιά γύρω από τη Γη, με στόχο να ξεκινήσει τη λειτουργία του έως τις αρχές του 2030. Η πλειονότητα της χωρητικότητάς του θα αφιερωθεί σε εμπορικές υπηρεσίες ευρυζωνικότητας που θα προσφέρονται από τους διαχειριστές δορυφόρων σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος θα προορίζεται για ασφαλείς υπηρεσίες που θα υποστηρίζουν κυβερνητικές εφαρμογές, όπως επιτήρηση και διαχείριση κρίσεων.
Η Eutelsat, ο γαλλικός διαχειριστής δορυφόρων, ο οποίος στηρίζεται στο Iris² για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης της επόμενης γενιάς δορυφόρων OneWeb, επενδύει 2 δισ. ευρώ στο έργο, αποτελώντας τον μεγαλύτερο ιδιώτη επενδυτή. Η διευθύνουσα σύμβουλος, Έβα Μπέρνεκε, δήλωσε ότι η επένδυση είναι περιορισμένη και δεν θα απαιτηθεί μέχρι το 2028, όταν θα ξεκινήσει η παραγωγή. Ωστόσο, η OneWeb θα μπορεί να ενσωματώσει την τεχνολογία που αναπτύσσεται για το Iris² στους δικούς της νέους δορυφόρους νωρίτερα.
Το πρόγραμμα αναμένεται να προσφέρει ένα «κύμα» συμβολαίων για τη διαστημική βιομηχανία της Ευρώπης, η οποία δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στη μετάβαση από μεγάλους δορυφόρους επικοινωνίας σε γεωστατική τροχιά, περίπου 36.000 χλμ. πάνω από τη Γη, σε μεγάλους αστερισμούς μικρότερων διαστημικών σκαφών σε χαμηλή τροχιά, την περιοχή του διαστήματος έως τα 2.000 χλμ. ύψος. Η Thales και η Airbus, οι δύο μεγαλύτεροι κατασκευαστές δορυφόρων στην Ευρώπη, ανακοίνωσαν τους τελευταίους μήνες χιλιάδες απολύσεις.
Στην έκθεσή του για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο, ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός Μάριο Ντράγκι διαπίστωσε ότι η δορυφορική υπηρεσία ευρυζωνικότητας Starlink του Μασκ, με περισσότεροθυς από 6.000 δορυφόρους που παρέχουν υπηρεσίες επικοινωνίας σε πάνω από 100 χώρες, «διαταράσσει τις ευρωπαϊκές εταιρείες τηλεπικοινωνιών και τους κατασκευαστές».
Οι εμπορικές και εξαγωγικές πωλήσεις στον τομέα είχαν μειωθεί σε επίπεδα κοντά σε αυτά του 2009, ενώ η ΕΕ τώρα υστερεί «έναντι των ΗΠΑ στην προώθηση πυραύλων και μεγάλων αστερισμών για τηλεπικοινωνίες, δέκτες δορυφόρων και εφαρμογές, μια αγορά πολύ μεγαλύτερη από άλλα διαστημικά τμήματα», σημείωσε ο Ντράγκι.
Ο Γιόζεφ Άσμπαχερ, γενικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, δήλωσε ότι το πρόγραμμα θα «ενθαρρύνει την καινοτομία στη διαστημική βιομηχανία της Ευρώπης, θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας».
