Οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες (μεταξύ των οποίων και εκείνες του Big Tech) υπόκεινται από τη Δευτέρα σε έναν παγκόσμιο ελάχιστο φόρο, καθώς τέθηκε σε εφαρμογή ένα σημαντικό σύνολο διασυνοριακών φορολογικών μεταρρυθμίσεων. Στόχος του είναι να συγκεντρωθούν έως και 220 δισ. δολάρια σε επιπλέον ετήσια έσοδα από φόρους.
Σχεδόν τρία χρόνια μετά τη σύναψη της σχετικής συμφωνίας μεταξύ 140 χωρών, στόχος της οποίας ήταν να κλείσουν τα «παραθυράκια» στο διεθνές φορολογικό σύστημα, ορισμένες μεγάλες οικονομίες αρχίζουν από τον Ιανουάριο να εφαρμόζουν έναν πραγματικό φορολογικό συντελεστή τουλάχιστον 15 τοις εκατό στα εταιρικά κέρδη.
Σύμφωνα με μια σειρά κανόνων, εάν το κέρδος μιας πολυεθνικής φορολογείται κάτω από αυτόν τον συντελεστή σε μια χώρα, οι άλλες θα μπορούν να χρεώνουν συμπληρωματική εισφορά. Ο ΟΟΣΑ, ο οποίος είναι επικεφαλής των μεταρρυθμίσεων, εκτιμά ότι αυτό θα αυξήσει τα ετήσια φορολογικά έσοδα έως και 9 τοις εκατό – ή 220 δισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως.
Το πρώτο γκρουπ δικαιοδοσιών που εφαρμόζουν τον παγκόσμιο ελάχιστο φόρο περιλαμβάνει την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Αυστραλία, τη Νότια Κορέα, την Ιαπωνία και τον Καναδά. Οι κανόνες θα ισχύουν για πολυεθνικές εταιρείες με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 750 εκατομμυρίων ευρώ.
Σημειώνεται πως θα συμμετάσχουν στο νέο πλαίσιο και χώρες που θεωρούνται «καταφύγια» για τις πολυεθνικές, όπως η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Ελβετία και τα Μπαρμπάντος, που προηγουμένως είχαν εταιρικό φορολογικό συντελεστή 5,5%. Ούτε οι ΗΠΑ αλλά ούτε και η Κίνα έχουν θεσπίσει παρόμοια νομοθεσία, παρά το γεγονός ότι υποστήριξαν τη συμφωνία το 2021.
Το deal αποτελείται από δύο «πυλώνες». Ο πρώτος στοχεύει να πείσει τις πολυεθνικές εταιρείες να πληρώνουν περισσότερους φόρους εκεί όπου δραστηριοποιούνται, ενώ ο δεύτερος καθιερώνει έναν παγκόσμιο ελάχιστο συντελεστή εταιρικού φόρου.
Αν και πολλά εξαρτώνται από την εφαρμογή και την ανταπόκριση των πολυεθνικών εταιρειών, η προκαταρκτική ανάλυση δείχνει ότι οι συμμετέχουσες χώρες που φιλοξενούν σημαντικά εταιρικά κέρδη με χαμηλή φορολογία θα είναι οι πρώτοι κερδισμένοι.
Η εισαγωγή των μεταρρυθμίσεων αναμένεται, επίσης, να αυξήσει τον φορολογικό ανταγωνισμό μεταξύ των δικαιοδοσιών, μέσω πιστώσεων, επιχορηγήσεων ή επιδοτήσεων.
Σε σχετική ανακοίνωση, η Κομισιόν ανέφερε πως «το πλαίσιο θα προσδώσει περισσότερη δικαιοσύνη και μεγαλύτερη σταθερότητα στο φορολογικό τοπίο στην ΕΕ και παγκοσμίως, ενώ παράλληλα θα το εκσυγχρονίσει και θα το προσαρμόσει καλύτερα στον σημερινό παγκοσμιοποιημένο ψηφιακό κόσμο.
Η θέση σε ισχύ των κανόνων ελάχιστης πραγματικής φορολόγησης, που συμφωνήθηκαν ομόφωνα από τα κράτη μέλη το 2022, επισημοποιεί την εφαρμογή από την ΕΕ των λεγόμενων κανόνων του «πυλώνα 2», οι οποίοι εγκρίθηκαν στο πλαίσιο της παγκόσμιας συμφωνίας για τη διεθνή φορολογική μεταρρύθμιση το 2021.
Παγκοσμίως, σχεδόν 140 δικαιοδοσίες έχουν πλέον προσχωρήσει στους εν λόγω κανόνες, όμως η ΕΕ υπήρξε πρωτοπόρος όσον αφορά τη μετουσίωσή τους σε δεσμευτικό δίκαιο. Μειώνοντας τα κίνητρα των επιχειρήσεων να μεταφέρουν τα κέρδη τους σε δικαιοδοσίες με χαμηλή φορολογία, ο πυλώνας 2 περιορίζει τον λεγόμενο «ανταγωνισμό προς τα κάτω» — δηλαδή τη μάχη μεταξύ των χωρών για μείωση των συντελεστών φορολογίας εισοδήματος των εταιρειών προκειμένου να προσελκύουν επενδύσεις.
Έχουν ήδη υπάρξει αποτελέσματα, καθώς ορισμένες δικαιοδοσίες με μηδενική φορολογία ανακοίνωσαν τη θέσπιση φόρου εισοδήματος εταιρειών για τις εταιρείες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κανόνων.
