Βάσει εκτιμήσεων της Κομισιόν, η αξία της οικονομίας των δεδομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα αυξηθεί από 301 δισ. ευρώ το 2018 σε 829 δισ. μέχρι το τέλος του 2025. Στην αναπτυξιακή αυτή δυναμική εντάσσεται η πράξη (Κανονισμός) της Επιτροπής για τη διακυβέρνηση δεδομένων στον δημόσιο τομέα, όπου η αξιοποίηση των παραγόμενων data παραμένει μέχρι τώρα περιορισμένη.
Το 80% των βιομηχανικών δεδομένων, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Κομισιόν, δεν χρησιμοποιούνται, και ο Κανονισμός θα δημιουργήσει πρόσθετο ΑΕΠ ύψους 270 δισ. ευρώ έως το 2028.
Ο Κανονισμός για τη διακυβέρνηση των δεδομένων υιοθετείται στο εθνικό δίκαιο της Ελλάδας με το σχέδιο νόμου του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης υπό τον τίτλο:
«Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/868 (πράξη για τη διακυβέρνηση δεδομένων) – Ορισμός αρμόδιας αρχής για την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/903 (Κανονισμός για τη διαλειτουργική Ευρώπη) – Ηλεκτρονική εφαρμογή my street και λοιπές ρυθμίσεις προώθησης του ψηφιακού μετασχηματισμού».
Βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως 4 Μαρτίου και σύντομα θα κατατεθεί στη Βουλή.
Ειδικότερα, στο εν λόγω νομοσχέδιο προβλέπεται ότι οι φορείς του δημοσίου οφείλουν να δημιουργούν και να καθιστούν τα δεδομένα διαθέσιμα σύμφωνα με την αρχή της «εκ σχεδιασμού και εξ ορισμού διάθεσης» (παρ. 3 του άρθρου 63 του ν. 4727/2020 – Α’ 184) και να προάγουν τη δημιουργία και την παροχή δεδομένων σε μορφότυπους και δομές που διευκολύνουν την ανωνυμοποίηση.
Πρόκειται για data που βρίσκονται στην κατοχή του δημοσίου και προστατεύονται νομικά, είτε ως προσωπικά δεδομένα είτε ως δεδομένα που καλύπτονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (προστατευόμενα δεδομένα).
Σε κάθε φορέα της κεντρικής κυβέρνησης ορίζεται, με απόφαση του αρμόδιου υπουργού ή του οργάνου διοίκησης του φορέα, υπεύθυνος για τη Χρήση Δεδομένων (Υ.Χ.Δ.). Για την εφαρμογή του Κανονισμού, αρμόδιος είναι ο προϊστάμενος της υπηρεσίας που είναι υπεύθυνη για τις τεχνολογίες πληροφορικής, τις επικοινωνίες και την ηλεκτρονική διακυβέρνηση.
Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης καθορίζεται ως αρμόδιος φορέας που βοηθά τους φορείς του δημοσίου σχετικά με την άρνηση ή τη χορήγηση πρόσβασης σε δεδομένα για περαιτέρω χρήση. Οι φορείς του δημοσίου δύνανται να εξουσιοδοτούν το υπουργείο να ασκεί την εν λόγω αρμοδιότητα αντί αυτών.
Επιπρόσθετα, το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ορίζεται ως ενιαίο σημείο πληροφόρησης για την περαιτέρω χρήση δεδομένων, αλλά και ως αρμόδια αρχή για τις υπηρεσίες διαμεσολάβησης δεδομένων και την εποπτεία των παρόχων αυτών των υπηρεσιών. Αυτό γίνεται χωρίς να θίγονται οι εξουσίες των ανεξάρτητων αρχών, όπως της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, της Επιτροπής Ανταγωνισμού και της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας.
Με το νομοσχέδιο θεσμοθετείται επίσης η υποχρέωση των χρηστών δεδομένων να παρέχουν πληροφορίες στους φορείς του δημοσίου που επιτρέπουν την περαιτέρω χρήση δεδομένων. Οι πληροφορίες αυτές είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων και των συμφερόντων τρίτων μερών.
Περαιτέρω, θεσμοθετείται υπηρεσία διαμεσολάβησης δεδομένων και οργανώσεις αλτρουισμού δεδομένων. Οι πάροχοι υπηρεσιών διαμεσολάβησης δεδομένων αποσκοπούν στη δημιουργία εμπορικών σχέσεων μεταξύ υποκειμένων δεδομένων, κατόχων δεδομένων και χρηστών δεδομένων, με τεχνικά, νομικά ή άλλα μέσα. Λειτουργούν ως «ενδιάμεσοι», φέρνοντας σε επαφή πιθανούς χρήστες δεδομένων με τους κατόχους τους, υπό ένα συγκεκριμένο νομικό καθεστώς που έχει ως κεντρικό άξονα την εμπιστοσύνη των μερών.
Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης εποπτεύει τους παρόχους διαμεσολάβησης δεδομένων που είναι εγκατεστημένοι στην Ελλάδα, επιβλέπει τη νομιμότητα της λειτουργίας τους και επιβάλλει κυρώσεις σε περιπτώσεις παραβίασης του νομικού πλαισίου.
Ο Κανονισμός διευκολύνει επίσης τα άτομα και τις επιχειρήσεις να διαθέσουν εθελοντικά δεδομένα για το κοινό καλό. Προς τον σκοπό αυτό, οι οργανώσεις αλτρουισμού δεδομένων συλλέγουν και διαχειρίζονται δεδομένα που παρέχονται από τους κατόχους τους οικειοθελώς και χωρίς αμοιβή. Τα δεδομένα αυτά αξιοποιούνται για την επίτευξη στόχων δημοσίου συμφέροντος, όπως η δημόσια υγεία και η επιστημονική έρευνα.
Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης τηρεί Μητρώο αναγνωρισμένων οργανώσεων αλτρουισμού δεδομένων, καταχωρεί σε αυτό τις οργανώσεις που πληρούν τις προδιαγραφές, επιβλέπει τη νομιμότητα της λειτουργίας τους και επιβάλλει τις κατάλληλες κυρώσεις σε περιπτώσεις παραβιάσεων του νομικού πλαισίου.
Με το νομοσχέδιο καθιερώνονται πρόστιμα για τυχόν παραβάσεις που άπτονται των όσων ορίζει και τα οποία φτάνουν έως 10.000 ευρώ.
Η χρήση των δημόσιων data δεν εξαντλείται σε μερικά παραδείγματα και προφανώς όσο αναπτύσσονται οι αναγκαίοι μηχανισμοί, τόσο θα εμφανίζονται και νέα πεδία επιχειρηματικών δράσεων.
Εκτός από την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών και εφαρμογών, οι επιχειρήσεις μπορούν να χρησιμοποιήσουν δημόσια δεδομένα για να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητά τους ή για να λάβουν ορθότερες αποφάσεις. Για παράδειγμα, μια μεταφορική εταιρεία μπορεί, με τα δεδομένα κυκλοφορίας, να βελτιστοποιήσει τις διαδρομές των οχημάτων της. Μια εταιρεία λιανικής πώλησης, χρησιμοποιώντας τα δημογραφικά δεδομένα από την ΕΛΣΤΑΤ, μπορεί να αποφασίσει πού θα ανοίξει νέα καταστήματα.
Ακόμη, ο ενεργειακός τομέας θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει δεδομένα για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης ενέργειας και τη μείωση των αποβλήτων.
Εταιρείες τεχνολογίας μπορούν να αξιοποιήσουν δεδομένα υγείας από δημόσιους φορείς για να αναπτύξουν νέες εφαρμογές και συσκευές που βοηθούν τους ανθρώπους να παρακολουθούν την υγεία τους και να λαμβάνουν εξατομικευμένες συμβουλές.
Εταιρείες λιανικής πώλησης μπορούν να αξιοποιήσουν δεδομένα αγορών από δημόσιους φορείς, ώστε να κατανοήσουν τις προτιμήσεις των καταναλωτών και να προσφέρουν εξατομικευμένες προσφορές και προτάσεις.
Ερευνητικά ιδρύματα και εταιρείες μπορούν να χρησιμοποιήσουν δεδομένα από δημόσιους φορείς για να διεξάγουν έρευνες σε διάφορους τομείς, όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η οικονομία.
